• Tue Lam

KẺ TRUNG GIAN (𝐈𝐍𝐓𝐄𝐑𝐌𝐄𝐃𝐈𝐀𝐑𝐘) VÀ NHỮNG CÁI CHẾT

𝑾𝒉𝒆𝒕𝒉𝒆𝒓 𝒚𝒐𝒖 𝒄𝒍𝒂𝒊𝒎 𝒊𝒕 𝒂 𝒑𝒍𝒂𝒕𝒇𝒐𝒓𝒎, 𝒂 𝒎𝒂𝒓𝒌𝒆𝒕 𝒑𝒍𝒂𝒄𝒆 𝒐𝒓 𝒘𝒉𝒂𝒕𝒔𝒐𝒆𝒗𝒆𝒓, 𝑰 𝒋𝒖𝒔𝒕 𝒎𝒂𝒌𝒆 𝒊𝒕 𝒔𝒊𝒎𝒑𝒍𝒆 𝒃𝒚 𝒏𝒂𝒎𝒆 “𝒊𝒏𝒕𝒆𝒓𝒎𝒆𝒅𝒊𝒂𝒓𝒚”. 𝒀𝒐𝒖 𝒆𝒂𝒓𝒏 𝒎𝒐𝒏𝒆𝒚 𝒇𝒓𝒐𝒎 𝒄𝒐𝒏𝒏𝒆𝒄𝒕𝒊𝒏𝒈 𝒅𝒆𝒎𝒂𝒏𝒅 𝒂𝒏𝒅 𝒔𝒖𝒑𝒑𝒍𝒚. 𝑳𝒆𝒕’𝒔 𝒌𝒆𝒆𝒑 𝒊𝒕 𝒕𝒉𝒂𝒕 𝒔𝒊𝒎𝒑𝒍𝒆!




Trong phạm vi bài viết này, Tuệ Lâm đưa ra cách nhìn theo quan điểm cá nhân của mình và không bàn luận về phạm trù đạo đức.


Mọi nguyên tắc hoạt động của bất kỳ mô hình kinh doanh nào đều dựa trên nguyên lý về cung cầu (𝘀𝘂𝗽𝗽𝗹𝘆-𝗱𝗲𝗺𝗮𝗻𝗱). Thị trường được tạo ra bởi cung, cầu và những người trung gian (𝗶𝗻𝘁𝗲𝗿𝗺𝗲𝗱𝗶𝗮𝗿𝘆). Khi cuộc cách mạng nền tảng kéo đến, hầu hết các bên đều gọi mình là platform, bản chất vẫn là intermediary, nhưng thôi, dùng từ nào cũng được, miễn là chúng ta hiểu đúng. Tuệ Lâm sẽ tạm chia ra làm 2 loại: 𝗺𝘂𝘀𝘁 – 𝗵𝗮𝘃𝗲 𝗽𝗹𝗮𝘁𝗳𝗼𝗿𝗺 và 𝗻𝗶𝗰𝗲-𝘁𝗼-𝗵𝗮𝘃𝗲 𝗽𝗹𝗮𝘁𝗳𝗼𝗿𝗺. Nghe tên là biết loại nào có thể sống sót rồi, nhưng thứ chúng ta cần là nhìn ra những platform thế nào sẽ là người hùng, platform nào chỉ có thể tô điểm cho cuộc chơi mà thôi.


Quay lại nguyên lý cung cầu. Có cung, có cầu thì sẽ có thị trường, thị trường lớn phụ thuộc độ lớn tương ứng của cung và cầu. Những platform bất bại (𝗹𝗲𝘃𝗲𝗹 𝟭) là những bên “𝗰𝗿𝗲𝗮𝘁𝗲 𝗺𝗮𝗿𝗸𝗲𝘁”, giả sử như 𝗨𝗯𝗲𝗿, như 𝗔𝗶𝗿𝗯𝗻𝗯. Họ plug in cả 2 đầu demand & supply. Cứ nghĩ mà xem, không có những công ty này, chúng ta còn chẳng biết mình có thể gọi một “private car” bất cứ lúc nào, bất cứ nới đâu, cũng không thể hình dung khi đi du lịch chúng ta có một option khác vừa thuận tiện, vừa tiết kiệm chi phí là ở các căn hộ, kể cả hạng sang. Điều tương tự cũng xảy ra với phía cung: ai có xe riêng cũng có thể kiếm thêm thu nhập, ai có căn hộ cũng có thể thành host và kiếm tiền. Uber và Airbnb đã tạo ra cuộc chơi đó, họ “create market” nên đó là những platform bất bại (chúng ta chưa bàn về lỗ lãi ở đây nhé!). Hiểu đơn giản, loại platform này là loại mà thiếu nó cung và cầu không thể gặp được nhau.


Nguồn: Unsplash


Loại platform cũng powerful không kém là loại platform plug in được một trong hai đầu cung và cầu: 𝘀𝘂𝗽𝗽𝗹𝘆 𝗽𝗹𝘂𝗴 𝗶𝗻 (𝗹𝗲𝘃𝗲𝗹 𝟮), 𝗱𝗲𝗺𝗮𝗻𝗱 𝗽𝗹𝘂𝗴 𝗶𝗻 (𝗹𝗲𝘃𝗲𝗹 𝟯). Với loại này, họ tao được một sự độc quyền đáng kể để “force” đầu kia phải đến với platform của mình. Khi đó họ vừa đóng vai trò là platform, lại vừa trở thành suppliers hoặc customers. Lấy ví dụ tiêu biểu như Medium, họ vừa là platform để viết, họ cũng supply luôn các good writers, và chúng ta muốn đọc (demand) thì phải trả tiền cho platform nhà họ (meet suppliers). Thật vui khi có thể mention một startup Việt Nam cũng thuôc loại này và làm khá tốt, là 𝗕𝗮𝘀𝗲.𝘃𝗻 (vừa là platform, vừa là supplier). Đối với loại platform plug in phía demand, dễ thấy là những community chuyên môn: có thể là là một fanpage với đông đảo lượng like, một group chất lượng cao, hay cộng đồng những người có chung pattern nào đó (webtretho, guu.vn..vv). Supplier cần những platform thế này để reach tập khách hàng tiềm năng, và hiển nhiên, họ trả tiền cho platform đó.


Nguồn: Unsplash


Loại 𝗽𝗹𝗮𝘁𝗳𝗼𝗿𝗺 𝗻𝗶𝗰𝗲-𝘁𝗼-𝗵𝗮𝘃𝗲 (𝗹𝗲𝘃𝗲𝗹 𝟰,𝟱,𝟲…) thực sự tồn tại trên thị trường quá nhiều. Có thì có, không có thì thôi, cung cầu chẳng cần đến họ để gặp nhau. Vì vậy, muốn sống sót, sản phẩm, dịch vụ họ cung cấp phải ít nhất tốt hơn vài lần hoặc rẻ hơn vài lần. Giả sử bạn làm về dịch vụ kết nối người đọc sách với người bán sách (nhà xuất bản), hoặc là bạn giúp họ giao dịch nhanh chóng hơn gấp 5 lần, hoặc bạn giúp tổng chi phí giao dịch của họ giảm 2-3 lần, otherwise, họ chọn bạn làm gì? Ở thị trường VN, chất lượng tốt hơn vài lần chưa có nhiều showcase nổi bật, đa phần chọn cách “rẻ hơn”. Nhưng một thực tế đáng buồn là rất nhiều công ty “tự lừa dối mình”, họ không làm được rẻ hơn, họ đang dùng tiền của chính mình để khiến chi phí “trông có vẻ rẻ hơn”. Thực tế đó là cắt máu, và khi hết máu… là chết. Bạn hứa hẹn với người dùng trả tiền cho package 5 triệu đồng để có thể hưởng dịch vụ như 7 triệu đồng. Vậy 2 triệu đồng kia ai chịu? Nếu hoàn toàn là supplier thì họ sẽ từ bỏ bạn luôn, nếu là share giữa bạn và supplier thì chắc chắn bạn phải chịu phần thiệt hơn, và nếu không đi đủ nhanh, chỉ còn một mình bạn chịu, cũng lại chết. Nếu bạn có thể tự tin đem về một vài trăm nghìn khách hàng (lấy số lượng bù cho giá thành) trong thời gian ngắn (dưới 1 năm) thì hãy làm platform này, bằng không kết cục có thể thấy ngay từ lúc bắt đầu rồi.


Nguồn: Wix


Những nice-to-have platform luôn phải tìm cách tiến hóa thành must-have càng sớm càng tốt, đẩy dần theo từng level (4->3->2->1), nhưng nhiều bên cứ loay hoay mãi ở level 4, và khi thị trường cần filter, những công ty này sẽ phải rời cuộc chơi đầu tiên.


Hãy nhìn 𝗔𝗺𝗮𝘇𝗼𝗻, 𝗔𝗹𝗶𝗯𝗮𝗯𝗮, họ evolve từng ngày từng giờ và đến giờ trở thành người hùng (level 1). Nếu không thể create market (thường dành cho 𝗱𝗶𝘀𝗿𝘂𝗽𝘁𝗶𝘃𝗲 𝘁𝗲𝗰𝗵/𝗯𝘂𝘀𝗶𝗻𝗲𝘀𝘀 𝗺𝗼𝗱𝗲𝗹) thì hãy chọn xuất phát điểm cao (level 3; 2), hoặc đi thật nhanh. Phải cần bao nhiêu cái chết nữa chúng ta mới nhìn ra bức tranh này?


Nguồn: Lê Hàn Tuệ Lâm


25 views0 comments